Престанокот на деловните активности не значи автоматски и престанок на постоењето на една компанија. Кога сопствениците ќе одлучат дека повеќе немаат потреба од деловното друштво, потребно е да се спроведе соодветна законска постапка за негово престанување и бришење од Трговскиот регистар.
Во Северна Македонија, ликвидацијата претставува законски уредена постапка преку која се врши престанување на солвентно трговско друштво, наплата на неговите побарувања, намирување на обврските кон доверителите и распределба на преостанатиот имот меѓу содружниците или акционерите.
Постапката е особено релевантна за сопствениците на друштва со ограничена одговорност (ДОО и ДООЕЛ), вклучително и за странските инвеститори кои сакаат да ги затворат своите деловни активности во Северна Македонија.
1. Кога се спроведува ликвидација на фирма?
Ликвидација се спроведува кога постои одлука за престанување на друштвото, а истовремено не постојат услови за отворање стечајна постапка.
Најчестите причини за започнување ликвидација се:
- Одлука на содружниците или единствениот содружник за престанување на друштвото;
- Престанување на потребата од вршење на регистрираната дејност;
- Преструктурирање на деловните активности или промена на деловната стратегија;
- Престанување на работењето на друштво основано за конкретен деловен проект;
- Други законски основи за престанување на друштвото.
Важно е да се напомене дека самото престанување со вршење на деловна активност не значи дека друштвото престанало да постои. Сè додека не биде спроведена соодветната постапка и друштвото не биде избришано од Трговскиот регистар, тоа продолжува да постои како правно лице и има законски обврски.
2. Која е разликата помеѓу ликвидација и стечај?
Ликвидацијата и стечајот се две различни правни постапки, иако и двете можат да доведат до престанување на постоењето на едно трговско друштво.
Основната разлика е во финансиската состојба на друштвото.
Ликвидација се спроведува кога друштвото е солвентно, односно располага со доволно средства за намирување на своите обврски кон доверителите. По намирувањето на сите обврски, преостанатиот имот може да се распредели меѓу содружниците или акционерите.
Стечај се спроведува кога постојат законски услови за отворање стечајна постапка, поврзани со неспособноста за плаќање или презадолженоста на друштвото.
Оваа разлика е особено важна бидејќи ликвидацијата не може да се користи како начин за избегнување на обврските кон доверителите. Доколку во текот на ликвидацијата се утврди дека имотот на друштвото не е доволен за целосно намирување на обврските, ликвидаторот е должен да ја запре ликвидацијата и да поднесе предлог за отворање стечајна постапка.
3. Како се спроведува постапката за ликвидација?
Постапката за доброволна ликвидација на трговско друштво во Северна Македонија се спроведува согласно Законот за трговските друштва и преку уписи во Трговскиот регистар при Централниот регистар.
Во основа, постапката ги опфаќа следните фази:
Донесување одлука за престанување на друштвото
Содружниците, односно единствениот содружник кај ДООЕЛ, донесуваат соодветна одлука за престанување на друштвото и спроведување ликвидација. Во рамките на постапката се определува и ликвидаторот, односно лицето кое ќе биде одговорно за спроведување на ликвидацијата.
Упис на ликвидацијата и назначување ликвидатор
Одлуката и податоците за ликвидаторот се пријавуваат за упис во Трговскиот регистар. По уписот, друштвото продолжува да постои, но со статус „во ликвидација“.
Од тој момент, ликвидаторот го презема застапувањето на друштвото и ги врши дејствијата потребни за завршување на неговите деловни активности.
Објавување повик до доверителите
Ликвидаторот е должен да објави дека друштвото е во ликвидација и да ги повика доверителите да ги пријават своите побарувања.
Согласно Законот за трговските друштва, повикот се објавува на веб-страницата на Централниот регистар, а рокот за пријавување на побарувањата изнесува 15 дена од денот на објавувањето. Познатите доверители се известуваат и поединечно, во писмена форма.
Утврдување на имотната и финансиската состојба
Ликвидаторот подготвува почетен биланс на состојба и соодветни извештаи за финансиската состојба и работењето на друштвото.
Во оваа фаза се утврдуваат средствата, побарувањата, обврските и целокупната имотна состојба на друштвото.
Намирување на обврските и распределба на имотот
Ликвидаторот ги довршува започнатите деловни активности, ги наплатува побарувањата на друштвото, го впаричува неговиот имот и ги намирува обврските кон доверителите.
Доколку по целосното намирување на обврските остане имот, истиот се распределува меѓу содружниците или акционерите согласно законските правила и актите на друштвото.
Завршување на ликвидацијата и бришење на друштвото
По завршувањето на ликвидацијата се подготвува соодветната завршна документација, вклучувајќи ги годишната сметка и извештајот за работењето на ликвидаторот.
Врз основа на исполнетите законски услови, се поднесува пријава за бришење на друштвото од Трговскиот регистар. Со бришењето престанува неговото постоење како правно лице.
4. Кој може да биде ликвидатор и кои се неговите обврски?
Ликвидаторот е лицето кое е одговорно за спроведување на постапката за ликвидација и застапување на друштвото во текот на постапката.
Кај друштвата со ограничена одговорност и акционерските друштва, согласно законските одредби, ликвидацијата ја спроведуваат членовите на органот на управување, односно управителот, во својство на ликвидатори, освен во случаите кога ликвидатор е назначен на друг законски предвиден начин.
Основните обврски на ликвидаторот вклучуваат:
- Довршување на започнатите деловни активности;
- Наплата на побарувањата на друштвото;
- Управување со имотот и впаричување на имотот;
- Намирување на обврските кон доверителите;
- Подготовка на потребните финансиски извештаи и документација;
- Застапување на друштвото пред институциите и трети лица;
- Спроведување на потребните дејствија за конечно бришење на друштвото.
Ликвидаторот има законска одговорност за штетата што ќе им ја причини на доверителите во текот на постапката за ликвидација, вклучително и лична имотна одговорност во случаите предвидени со закон.
5. Колку трае постапката за ликвидација?
Времетраењето на ликвидацијата зависи од повеќе околности, вклучувајќи ја финансиската состојба на друштвото, бројот на доверители, постоењето на имот, обемот на деловните активности и исполнувањето на законските обврски.
Особено значајно е што Законот за трговските друштва предвидува дека имотот што останува по намирувањето на обврските, по правило, се распределува по истекот на шест месеци од денот на објавувањето на повикот до доверителите.
Сепак, постојат и законски предвидени ситуации во кои постапката може да заврши поинаку. На пример, доколку по истекот на рокот за пријавување на побарувањата се утврди дека нема пријавени побарувања од доверителите, ликвидаторот има обврска во рок од три дена да поднесе пријава за бришење на друштвото.
Поради тоа, времетраењето не може однапред да се утврди за секој случај, туку зависи од конкретните околности и применливата постапка.
6. Кои обврски треба да се исполнат пред затворање на фирмата?
Ликвидацијата не ги ослободува друштвото и неговите одговорни лица од обврските што произлегуваат од законите и прописите што се применуваат во текот на постапката.
Пред и за време на ликвидацијата, особено внимание треба да се посвети на:
- Намирување на обврските кон доверителите и деловните партнери;
- Подмирување на даночните обврски кон Управата за јавни приходи;
- Исполнување на сметководствените и финансиските обврски;
- Регулирање на статусот на вработените и нивните права од работен однос;
- Затворање на деловните сметки и регулирање на односите со банките;
- Постапување со имотот, договорите и деловната документација на друштвото.
Посебно е важно навремено да се анализираат сите постојни договорни односи, евентуалните судски и извршни постапки, како и даночните и другите јавни давачки.
7. Дали странски сопственик може да ликвидира фирма во Северна Македонија?
Да. Странските физички и правни лица кои се основачи или сопственици на трговски друштва во Северна Македонија можат да иницираат и да учествуваат во постапка за ликвидација под истите законски услови што важат и за домашните сопственици.
Во практиката, ликвидацијата на друштво со странски сопственик може да бара дополнителна координација во однос на корпоративната документација, полномошната, заверките, преводите и комуникацијата со надлежните институции.
Исто така, потребно е да се земат предвид даночните последици од распределбата на преостанатиот имот и евентуалниот пренос на средства кон странскиот сопственик.
Ликвидацијата на трговско друштво е постапка која бара соодветна правна и финансиска подготовка, правилно спроведување на законските процедури и навремено исполнување на обврските кон доверителите и надлежните институции.
Неправилното спроведување на постапката може да предизвика дополнителни трошоци, одговорност на ликвидаторот и други правни последици. Затоа, пред донесување одлука за престанување на друштвото, препорачливо е да се направи анализа на неговата правна, финансиска и даночна состојба.
Адвокатска канцеларија Ристески обезбедува правна помош во постапки за ликвидација на трговски друштва во Северна Македонија, вклучително и правна анализа, подготовка на корпоративна документација, застапување и координација со надлежните институции. Обезбедуваме правна поддршка и за домашни и за странски сопственици на компании кои имаат потреба од уредно и законско затворање на своите деловни активности.
Контактирајте нè за да разговараме за вашиот случај и можните правни решенија.
Phone: +389 70 452 289
Email: office@lawofficeristeski.com
Website: www.lawofficeristeski.com

